|
|
|
Materiales en Lenguas Indígenas de las Américas |
|
| -- Este sitio está en proceso de elaboración -- |
|
Yalpatrakuy |
|
El siguiente relato biográfico es el apéndice del libro Lengua y sociedad en el Valle del Mantaro, por Rodolfo Cerrón-Palomino. Publicado por el Instituto de Estudios Peruanos, Lima, Perú, 1989. El contenido expresado en el texto constituye un ferviente alegato en defensa de la lengua y la cultura nativas.
|
|
ISHKAY trunka huk muyuntraw (1) iniiru killatraw, walanqa (2) isqun patrak kimsa trunka watatrawmi yulikuñaq kaa, Chupaka malka, Qasana Pampatraw. Lluy aylluumi trakla nuna: lluyniimi trakla lulakuq kapaakulqaa, waaka michiqmi kapaakulqaa. Yanapakuqmi lluyniipis kapaakulqaa, huk aylluktam sirwikulkalqaa. "Indyu karrahu" nishqam kapaakulqaa. Piyunmi taytaa kalqa. Uchukllap, uchukllapmi taytaa, mamaapa yanapayninwan, talkulqaa: waakayuqmanmi, traklayuqmanmi muyulqa. Hinal taytaakunap, paniikunap, wawqiinunap (3) lulayninwanmi. Allintrawmi taytaakuna katraykapaakamalqa llapaata. Wakintraw llakikuywan, huktraw kushikuywanmi uru kashqaata yalpakuu. Wasi kinlayniitraw uru kaykal (4) awsalkalqaa yanasaakunawan: ultukta chalakulkaa yakukunatraw almakulkaa, ñiqiwan chapikulkaq kalqaa. Pishqukunakta chapipashtin, lachakunakta chalashtin pulikulkaq kalqaa yanasaakunawan. Kala trakilla, trakipis pispiqlushqa, yawartay, yawartay, ismita ismita, wayralla pulikulkaq kalqaa, ulqukunakaqtraw, mayukaqtraw, challwa chalakushtin, takilkul, takilkul, qapalishtin pulikulkaq kalqaa. ¡Maytraa yaqakunap (5) kawsaynii kakulqa! Iskuylaman lilqaa, wawqiita qatipakul, Huwan Kastrup iskuylanman. Qantrish watayuq kal, iskuylaman taytaa trulamalqa. Chaytrawmi (6) liyiytapis, iskirbiytapis yatralqaa. Iskuylaman yaykuqluu, lluy mushuqyashqa, mushuq sapatuuwan taplashtin pulikuu. Mana sumaq kastillaanu limashqaapiq, maystruupa limashqanta manam sumaqtachu atipalqaa. Chaypiqtam mana yatrayta atipalqaachu, manam umaatraw imapis takyalqachu. Maystruu asutimaq kalqa, qunqulaachimalqa; palmiitapis makiitraw traskilqaa. Chaykunapiqtam pinqakushqa pulikulqaa, mana kastillaanukta sumaq yatral. Kay limaykaqta isisiipaq tunkilmi yatralqaa. ¡Kanankamapis maytaq sumaqtachu patryachii kastillaanuuta! Chaypiqtaqa, iskuylakaqpita yalquqlul, ñaq muusutyaqlul, achka malka masiiman Waanukukta, Siminaryu San Tiyuduuru nishqanman likulqaa. Shullka kaptiimi taytaakuna kuura kanaata munalqa. Chaypiqta Siminaryu Santu Turibyu nishqanman pasalqaa, kay Limaqta. Chaypiqñatak, Arikipakta. Trunka ishkay watayuqmi Waanukukta lilqaa. Arikipapiq yalq |