Materiales en Lenguas Indígenas de las Américas 

Huk trawpi muyunshi waakakaqpa lichinta patrunka apiykachin. Chaypitash walashkaqta nin:
--Kay uñakaqwan waakakaqta ñuñuchiqluptik manam mikuytapis qushaykichu. Sumaqmi taapanki, michinki. ¡Yapalaqtak ñuñuchiqlunkiman kay uñawan! 

Walashkaq sumaq manchashqash patrunninta likalaykan. Hinalkulshi, walurchakulkul nin:
--Taytay, manam yaqa hapallaa atipaachu ni yanukuytapis, michiytapis; yakullakta upyakulkulllam waakakunakta aspi, aspilla pastuman atii. Chay pastutraw michikaptiimi tamya chalqallaaman; pasaypam pushkaqluu, manam puliktapis atipaachu. Pasa, pasaypam muudanallaapis pushkaqlun. ¿Imawanmi kambiyakushaq mana muudanallaapis kaptin? Manam taytaaapis mamaapis yalpapaakamanchu, watukapaakamanchu. Hapallaatam katraykapaakaman kay kalu istansiyakaqtraw. Tututrawpis hapallaami puñukuu, waqakuu, suwapis qutrillamanmantra kay waakakunakta-- nilkul. 

Chaypiqtaqa, patrunnin nin:
--¿Imanawpam suwakunapis waakakunakaqta qutrishunkiman qam michikaptik? Manam kaytraw suwakuna kanchu, ñanqalmi qam limakunki, ardiidinmi waqatukunki, upatukunki.-- Chaynawpa millapalkul chay patrunnin likun. 

Chaypiqtash waakakaq walashkaqta watrapaqlun altu istansiyakaqtraw. Hinalkulñatak pukutaypa, pukutaykamuptin uña waakakaqta kundurkaqwan qutripakuqlun. Hinaman, inti palpunaykaptin patrunnin traamun. 

--¿Maytrawmi kay waakakaq watrashqan? --nilkul tapun. 

Pukutaypa, pukutaykamuptinmi kundurkaq waakakaqpa wawinta qutrillaaman. Hatu, hatun kundurmi kakuñaq. Chay kundurkaqmi mikuqlun uñakaqta. Tullullantan katraykuqlun. Walashkaq nin. Hinaman, patrunnin mana kriyikul tapun: --¿Maytam atiqlunki uñakaqta? Lantikuqlunkitr. ¡Mana kaskikullal willamay! 

Walashkaq sumaq manchashqa rasunllanta willakun:
--Manam maytapis uñakaqta atilqaachu. Manam mayqantapis lantikulqaachu, taytay. Qasapampa nishantrawmi watraqlulqa, manam kaskikuuchu. Mana kriyimaptik, mana kaasumaptik akuchun wikta lishun likamunaykipaq; tullunkuna kanankama shuntulaykantra Qasapampatraw. 

Chaypiqtaqa, sumaq rawyashqa patrunnin nin: --¡Akuchun! ¡Akuchun kanallan! 

Chaypiqtash, kawallukta kawallukulkul pulan Qasapampakta lipaakun. Sumaq pishipashqash wikta tralqalin. Rasumpash llapa uñakaqpa tullunkunalla chaytraw shuntulaykañaq. Chaylaqshi huyu patrunkaq kumwinsikuqlun. 

Kumwinsikulkulñatak, nin:
--Rasumpamaa kundurkaq uña waakakaqta mikuqluñaq, lantikuqluntra nilaqmi yaqa. Rasumpapis kaskikuqluptik manam ishkay trunka watapis makiypiqta yalqunkimanchu. 

Hinaman, walashkaq punta nishqankunakta takyaykalqachin:
--Maymi kaskikuuchu, taytay. Chayaari uñakaqpa tullunkunaktapis likaqlullanki. 

Chaykunakta patrunninta likalkachil sintimintunta shunqullantraw limashtin waaka michiqkaq kiidakun:
--Achka waakakunawan hapallaami waqakuu. Waqakuumi muyunpapis, tutapapis. Ashwan wañukuuman kalqa. ¿Imapaqlaq yaqa kawsalqaa? Yaqakta hina mikakamanman maski kundurkaqpis, atukaqpis. Pasaypam muudanallaapis trulakunapaq kanchu. Pasaypam llakikuu, pasaypam usukukuu kay kalu, kalu qulqukunakaqpa sikinkunatraw. Papachay lindukuna hina rikuhikamanman, mamachakuna hina pushakamanman huyu patrunnii makintraw mana ñakakunaapaq. 

Sintimintunkunakta shunqullantraw, sumaq llakishqa, limanankamash uñawan ñuñuchiqlun lichikaqta. Ña ñuñuchipakuqluptinshi patrunnin traamun. 

Chaypiqtaqa, patrunkaq rawyashqa nin:
--¿Upa, imapiqmi lichikaqta uñawan ñuñuchilqanki? Kananmi wañuchishqayki-- nilkulshi, sumwaypa, sunwaqlun hatun karga laasuwan. 

--Papachay, ama wañuchillamaychu, ama sumwallamaychu-- nilkulshi, qunqulakulkul waqashtin huyu patrunninta mañakun. 

--Yapapis ñuñuchiqluptik, rasumpam wañuchishqayki-- nilkul, kawallunta sillakulkul sumaq willpam walkaqshqa patrunkaq likun. 

--¿Imapaqlaq yaqa kawsalqaa? ¿Imapaqlaq tayta-mamaa kawsachimalqaa? Chaykunakta yalpatrakulkul Qasapampaman waakakunakaqta qatiykalshi, walashkaq wiqin chakinankama pasa, pasaypa waqakun. Chaypiqtash, mana musyaqtraw, yulaq kawallun sillakuqshqa huk misti likalilqamun. 

Hinamanñatak, chay mistikaqshi payta tapun:
--¿Ihu, imapiqmi allikta waqakunki, ñakakunki kaytraw? Willamay-- nin. 

Walashkaq waqashtinshi willakun:
--Kay altu istansiyakaqtraw waakakunakta michil sumaq ñakakushqapiqtam isisiipa waqakuu. Patrunniiñatak alli huyu nuna, sumaq piña, piña. Chaykunapiqmi waqakuu, ñakakuu. 

--Walashkaq willakushqankunakta uyalilkulshi, chay mistikaq wallashkaqta sumaq trapapaykun.-- 

Hinalkulshi nin:
--Ihu, maymi sapatullaykipis kanchu, pasaypa imallaykipis kanchu. ¿Imapiqmi kaytraw patrunniykip uywankunawan ñakakunki? Ihu, manam chay huyu patrunniyki wañuchishunkichu. Ñanqalmi manchachishunki. Yaqawan aku likushun, aku pushakushayki. Yaqawan trawahakuy, ihu. Manam yaqatraw ñakankichu, llapa lichka fruutakunaktapis, imaymana mikuykunaktapis sumaqmi mikunki. Manam sasa lulanakta qushaykichu. Hardinkunallaktam machanki, fruutakunallaktam qulachanki.-- 

Chaypiqtash, walashkaq sumaq llakishqa, nin:
--¿Imanawpaqlaq kashaq, taytay? Imanawpaqlaq kay waakakunakaqta katraykuqluuman, suwakunachu kay qatikunman.-- 

--Ama llakikuychu. Manam suwakunapis qatinqachu. Manam imapis pasanqachu. Katraykuqluy chay piña patrunniykip waakankunakta. Aku yaqawan likushun kanallanña-- nilkulshi, chay mistikaq walashkaqta inkitakuykan. 

Chaypiqtaqa, walashkaqñatak nin:
--Taytay, manchakullaami patrunniita. Maytrawpis tinkuqluptiitra wañuchimanman. Chukllakaqta waakakunawan kutinaami kaykan, kananqa ñam tamyapis shakaykamunña; luntukaqtra chalamanqa.. 

--Manam tamyapis, imapis chalashunkichu. Aku yaqawan likushun. ¿Imapiqmi kaytraw hapallayki waqakunki? Manam yaqawan ñakankichu. ¡Akuchun! ¡Akuchun kanallan likushun!-- chay mistikaq yapapis walashkaqta nin. Unaylaq pinsashqanpiqta waaka michiq walashkaq aaniqlun. Chaypiqtash, pulan yulaq kawalluman sillakulkul wayra, wayralla likulkan. Mistikaq wasinman tralkulpachash walashkaqta apaykuqlun hardinninman. Walashkaq, manchashqash likalan chay hardinkaqta. 

Chaypiqtash, walashkaq nin: --¡Achallaw! Tuki, tukillam kay hardinkaq kakuñaq.-- 

Chay hardinkaqtraw imaymana waytakuna, hatrakuna, fruutakunapis hunta, hunta kakuñaq. Manam ima uywakunaqa chaytraw talikuñaqchu. Fruutakunallam wayuypa wayukullañaq, llapa laasi hatrakunallam, imaymana waytakunallam wiñay, wiñaylla muntikuñaq. 

Chaykunakta likakulkulshi yapapis walashkaq kushilla nin:
--Kaytrawtra kananqa imallaktapis lulakushqa, taytay. Manañatr waqakushaqchu waakakunakta altu chukllakunatraw michilkul. Kaytrawtra kakuchaq, kaytrawtra kawsakushaqpis, wañukushaqpis.-- 

--Kayllatrawmi imaktapis lulakunki imaykamapis, ihu. Ama llakikuyñachu, ama waqakuyñachu-- nilkul, mushuq patrunnin trapapaykun.. 

--¡Rasyas taytay! ¡Rasyas papachay! Kananqa qamwantra kakushaq. Qamtatr ima lulaytapis yanapashayki. Qampa makiykitrawtra wañukushaqpis. Kaytrawtra mikulpis, mana mikulpis kawsakushaq awkishyanaakama-- nikulshi, yapapis waqakun. 

--¡Ama waqaychu, ihu! ¡Ama waqaychuaari!-- nilkulñatak, chay mistikaq shuqapaykun. 

Chay tuki hardinniyuq patrunnintraw trunka wataktash kumpliiqlun. Allin nuna mushuq patrunnin lliw risukunaktash yatrachiñaq. Chaywanshi kawsayninta pasañaq qishyaq wakcha nunakunakta hampishtin, malka masinkunakta yanapashtin. Chay mistikaq Diyusninchiktra luygu kalqa, chaypiqtra ñakakuq walashkaqta pushakulqa paypa makintraw karilla, hawkalla kawsakunanpaq. 

Kaytrawmi chay unay kwintukaq kamakan.